ಶೈಲಪುತ್ರಿ ದೇವಿ ---- Shyalaputri Devi

 

                                                               Shyalaputri Devi

 

ಶೈಲಪುತ್ರಿ ದೇವಿ ---- Shyalaputri Devi

ನವರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರಥಮ ದಿನ: ಶೈಲಪುತ್ರಿ ದೇವಿ ಪೂಜೆ

ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಗದ್ವಿಖ್ಯಾತ ದಸರಾ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಕಾಲದಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಶಕ್ತ್ಯುಪಾಸನೆಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಅದೇ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಅರಸರು ದಸರೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು; ಇಂದು ದಸರೆ ಎಂದರೆ ಮೈಸೂರು ಎಂಬಷ್ಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರಥಮ ದಿನ ಶೈಲಪುತ್ರಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈಕೆ ನವದುರ್ಗೆಯರ ಮೊದಲ ರೂಪ; ಭಕ್ತಿ, ದೃಢತೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕ.

ನಾಮಾರ್ಥ:--

“ಶೈಲಪುತ್ರಿ” ಎಂಬುದು ಶೈಲ (ಪರ್ವತ) + ಪುತ್ರಿ (ಮಗಳು) ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ; ಇದರ ಅರ್ಥ “ಪರ್ವತರಾಜನ ಮಗಳು”. ಹಿಮವಂತ ಮತ್ತು ಮೇನಕೆಯ ಮಗಳಾದ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ ರೂಪವೇ ಶೈಲಪುತ್ರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಕೆ ಪರ್ವತದಂತೆ ಅಚಲಳು, ಶುದ್ಧಳು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿನಿ.

ಅವತಾರದ ಹಿನ್ನೆಲೆ:--

ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಈಕೆ ದಕ್ಷಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಮಗಳಾದ ಸತೀದೇವಿ. ಸತಿ ಶಿವನನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಳು. ದಕ್ಷನು ಶಿವನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಒಂದು ಮಹಾಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಶಿವನಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಪತಿಯ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋದ ಸತಿ, ಅಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಮನನೊಂದು ಯೋಗಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದಳು. ಆ ದುಃಖದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ ಶಿವನು ರುದ್ರನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿಸಿದನು.

ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಆದಿಶಕ್ತಿಯು ಹಿಮವಂತ ಮತ್ತು ಮೇನಕೆಯ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದಳು. ಪರ್ವತರಾಜನ ಮಗಳಾದ ಕಾರಣ ಈಕೆಗೆ ಶೈಲಪುತ್ರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಈಕೆ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಶಿವನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆದಳು.

ದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪ:--

ಶೈಲಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಾಂತ, ಪ್ರಸನ್ನ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈಕೆ ವೃಷಭದ (ನಂದಿ) ಮೇಲೆ ಆಸೀನಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ, ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಕಮಲ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಿಂದ ಅಂಕುಶ, ವರದ, ಅಭಯ ಮುದ್ರೆ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ರೂಪವೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರ, ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವು ಮತ್ತು ಅರ್ಧಚಂದ್ರ ಶಿರೋಭೂಷಣ ಈಕೆಯ ವಿಶೇಷತೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣ, ಆಯುಧ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರಬಹುದು.

ಆಯುಧ, ವಾಹನ ಮತ್ತು ಸಂಕೇತಾರ್ಥ:--

ತ್ರಿಶೂಲ: ಶಕ್ತಿ, ರಕ್ಷಣೆ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿವತತ್ತ್ವದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧದ ಸಂಕೇತ. ಇದು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ನಾಶದ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಮಲ: ಪವಿತ್ರತೆ, ಶುದ್ಧತೆ, ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಕಾಸದ ಸಂಕೇತ.
ವೃಷಭ/ನಂದಿ: ಧರ್ಮ, ಸ್ಥಿರತೆ, ದೃಢತೆ ಮತ್ತು ಸಹನೆಯ ಸಂಕೇತ.
ಅರ್ಧಚಂದ್ರ: ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಸೂಚನೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆ, ದೇವಿಯ ರೂಪವು ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

 

                                                                       Nava Durga Devi

 

 

ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ:--

ನವರಾತ್ರಿಯ ಮೊದಲ ದಿನದ ಪೂಜೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ:
1.ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧರಾಗುವುದು.
2.ಪೂಜಾಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು.
3.ಕಲಶಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುವುದು; ಕಲಶದಲ್ಲಿ ನೀರು, ಅಕ್ಕಿ, ನಾಣ್ಯ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಇಡುವುದು. ಇದು ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಕರ ಆರಂಭದ ಸಂಕೇತ.
4.ಗಣಪತಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವುದು.
5.ನವದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆಯ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡುವುದು.
6.ಶೈಲಪುತ್ರಿ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಅಥವಾ ಚಿತ್ರದ ಮುಂದೆ ದೀಪ, ಧೂಪ ಹಚ್ಚಿ ಆವಾಹನೆ ಮಾಡುವುದು.
7.ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ, ಅಕ್ಷತೆ, ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು.
8.ಧೂಪದೀಪ ಅರ್ಪಿಸುವುದು.
9. ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುವುದು.
10.ಆರತಿ ಮಾಡಿ ದೇವಿಯ ಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವುದು.

ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಪೂಜಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರಬಹುದು.

ನೈವೇದ್ಯ, ಹೂವು ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರ:--

ಶೈಲಪುತ್ರಿಗೆ ಶುದ್ಧ ಹಸುವಿನ ತುಪ್ಪ ಅಥವಾ ಅದರಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ, ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಯಸ, ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಸಿಹಿ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಹೂವುಗಳು ಪ್ರಿಯ. ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ, ಅಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಧೂಪದೀಪವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬಹುದು. ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು ವಿಶೇಷ. ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣ ಶುದ್ಧತೆ, ಶಾಂತಿ; ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಸಂತೋಷ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳದ ಸಂಕೇತ.

ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ ಶ್ಲೋಕ:--

ಬೀಜ ಮಂತ್ರ:

ಓಂ ದೇವೀ ಶೈಲಪುತ್ರ್ಯೈ ನಮಃ
ಧ್ಯಾನ ಶ್ಲೋಕ:
ವಂದೇ ವಾಂಛಿತಲಾಭಾಯ ಚಂದ್ರಾರ್ಧಕೃತಶೇಖರಾಮ್ ।
ವೃಷಾರೂಢಾಂ ಶೂಲಧರಾಂ ಶೈಲಪುತ್ರೀಂ ಯಶಸ್ವಿನೀಮ್ ॥

ಅರ್ಥ: ಭಕ್ತರ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವವಳೂ, ಅರ್ಧಚಂದ್ರನನ್ನು ಶಿರದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದವಳೂ, ವೃಷಭ ವಾಹನದ ಮೇಲೆ ಆರೂಢಳಾದವಳೂ, ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಧರಿಸಿದವಳೂ, ಯಶಸ್ವಿನಿಯೂ ಆದ ಶೈಲಪುತ್ರಿ ದೇವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಪೂಜೆಯ ಮಹತ್ವ:--

ಶೈಲಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಧೈರ್ಯ, ಸ್ಥೈರ್ಯ, ಮಾನಸಿಕ ಶಾಂತಿ, ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯ, ಸಂತಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಚತುರ್ವಿಧ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಫಲವೂ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿ ಸಾಧಿಸಲು ಇದು ಸಹಾಯಕ.

                                                                   another Picture

 

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರ್ಥ:--

ಶೈಲಪುತ್ರಿಯ ಆರಾಧನೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿರತೆ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪರ್ವತದಂತೆ ಅಚಲ ಮನಸ್ಸು, ಕಮಲದಂತೆ ಶುದ್ಧತೆ, ತ್ರಿಶೂಲದಂತೆ ಧೈರ್ಯ — ಇವು ಈಕೆಯ ತತ್ತ್ವದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು. ಯೋಗ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಈಕೆಯನ್ನು ಮೂಲಾಧಾರ ಚಕ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿಯ ಜಾಗೃತಿಯ ಆರಂಭವನ್ನು ಈ ದಿನ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಇಂದಿನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂದೇಶ:--

ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಬಂದರೂ ಪರ್ವತದಂತೆ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು. ಭಕ್ತಿ ಕೇವಲ ಭಾವನೆಯಲ್ಲ; ಅದು ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪ. ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯ, ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಹನೆ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶೈಲಪುತ್ರಿಯ ಆರಾಧನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶ. ದೇವಿಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಭಕ್ತರು ಧೈರ್ಯ, ಸ್ಥೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು:--

ನವರಾತ್ರಿಯ ಮೊದಲ ದಿನ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಶೈಲಪುತ್ರಿಯ ಆರಾಧನೆ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಶಸ್ಥಾಪನೆ, ಕುಮಾರಿ ಪೂಜೆ, ದೇವಿಯ ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿ ಪೂಜೆ ಮುಂತಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿವೆ. ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಶುಭ ಸಮಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಪೂಜೆ ಆರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಥಮ ದಿನದ ವಿಶೇಷ ಬಣ್ಣವಾಗಿ ಹಳದಿ ಅಥವಾ ಬಿಳಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ.

ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರ:--

ಶೈಲಪುತ್ರಿ = ಪರ್ವತರಾಜ ಹಿಮವಂತನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಪಾರ್ವತಿ.
ಹಿಂದಿನ ರೂಪ: ಸತೀದೇವಿ.
ಮುಂದಿನ ರೂಪ: ಪಾರ್ವತಿ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರಥಮ ದಿನದ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವತೆ.
ವಾಹನ: ವೃಷಭ.
ಆಯುಧ: ತ್ರಿಶೂಲ.
ಕೈಯಲ್ಲಿ: ಕಮಲ.
ಮುಖ್ಯ ತತ್ತ್ವ: ಸ್ಥಿರತೆ, ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪ.

ಶೈಲಪುತ್ರಿಯು ಆದಿಪರಾಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪಳು; ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೂಲಶಕ್ತಿ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯದ ಸಂಕೇತ. ಈಕೆಯ ಆರಾಧನೆ ನಮಗೆ ಸ್ಥಿರತೆ → ಶ್ರದ್ಧೆ → ಆತ್ಮಸಾಧನೆಯ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

----------------------- Hari Om -----------------------